Kiedy zmienia się kolor oczu u niemowląt: fakty i mitologia

Kolor oczu to jedna z pierwszych cech, którą rodzice zauważają u noworodka. Często zdarza się, że maluch ma jasne lub ciemne oczy po narodzinach, a po pewnym czasie ich odcień ulega zmianie. Z czego wynika ten proces i kiedy można uznać, że barwa tęczówek jest już ustalona?

Kolor oczu u niemowląt najczęściej stabilizuje się między 6. a 12. miesiącem życia, jednak u niektórych dzieci proces ten może trwać nawet do 3. roku życia.

Czy po urodzeniu kolor oczu jest stały?

Kolor oczu niemowlęcia nie zawsze jest ostateczny w chwili narodzin. U części dzieci tęczówki mają początkowo odcień niebieski, szary albo szaroniebieski, ponieważ w pierwszych tygodniach życia zawierają niewielką ilość melaniny.

Wraz z dojrzewaniem melanocytów, czyli komórek odpowiedzialnych za produkcję barwnika, tęczówka może stopniowo ciemnieć. Niebieskie oczy mogą stać się szare, zielone, piwne lub brązowe. Zmiana bywa delikatna albo bardzo wyraźna.

U większości dzieci kolor oczu stabilizuje się do końca 1. roku życia, ale ostateczny odcień może kształtować się nawet do 3. roku życia. Dlatego brak zmiany w pierwszych miesiącach nie oznacza, że barwa tęczówek nie zmieni się później.

Fakty i mity na temat zmiany koloru oczu u niemowląt

Pytanie „kiedy zmienia się kolor oczu u niemowląt?” pojawia się szczególnie często wtedy, gdy rodzice zauważają różnicę między wyglądem tęczówek po porodzie a ich późniejszym odcieniem. Najważniejsze informacje przedstawiają się następująco:

• zmiany są zwykle najbardziej widoczne między 6. a 12. miesiącem życia,
• u części dzieci kolor oczu stabilizuje się dopiero około 3. roku życia,
• na barwę tęczówki wpływa przede wszystkim ilość i rozmieszczenie melaniny,
• kolor oczu rodziców może być wskazówką, ale nie pozwala wiarygodnie przewidzieć barwy tęczówek dziecka,
• dziecko może mieć inny kolor oczu niż oboje rodzice,
• zmiana koloru oczu nie jest zależna od diety matki w ciąży.

Wiele dzieci rodzi się z jasnymi tęczówkami, lecz nie jest to regułą. Początkowa barwa oczu zależy także od pochodzenia i stopnia pigmentacji. Dzieci z grup etnicznych, w których częściej występuje ciemniejsza pigmentacja, między innymi pochodzenia azjatyckiego lub afrykańskiego, zazwyczaj przychodzą na świat z ciemnymi oczami. Ich kolor zwykle nie zmienia się w taki sposób jak u wielu dzieci o jasnej karnacji.

Genetyka koloru oczu

Kolor oczu zależy od genów odziedziczonych po rodzicach i wcześniejszych przodkach. Geny wpływają na produkcję, transport oraz rozmieszczenie melaniny w tęczówce. Im więcej tego barwnika, tym ciemniejszy jest zazwyczaj kolor oczu.

Dziedziczenie koloru oczu nie opiera się na prostym schemacie, w którym brązowy kolor jest zawsze dominujący, a niebieski zawsze recesywny. Barwa tęczówek jest cechą poligenową, czyli zależną od działania wielu genów. Obecnie wiadomo, że bierze w niej udział co najmniej kilkadziesiąt genów.

Właśnie dlatego proste tabele i kalkulatory oparte wyłącznie na kolorze oczu rodziców mogą podawać jedynie przybliżone prawdopodobieństwo. Nie gwarantują, że dziecko będzie miało przewidywany odcień. W rodzinie mogą ujawnić się warianty genów odziedziczone po dziadkach lub jeszcze wcześniejszych przodkach.

Kiedy zmienia się kolor oczu u niemowląt?

Pierwsze różnice w odcieniu tęczówek rodzice mogą zauważyć już w pierwszych miesiącach życia. Najczęściej proces jest widoczny między 3. a 6. miesiącem, a największa stabilizacja przypada na okres od 6. do 12. miesiąca.

U niektórych dzieci zmiany trwają dłużej. Ostateczny kolor oczu może kształtować się do 3. roku życia, choć po ukończeniu 1. roku życia różnice zazwyczaj stają się mniej wyraźne. Dotyczy to zwłaszcza dzieci, których oczy początkowo były niebieskie lub szare.

Jeśli zmiana koloru oczu pojawia się po 3. roku życia, należy skonsultować dziecko z okulistą. Taka konsultacja jest potrzebna również wtedy, gdy zmiana dotyczy tylko jednego oka, pojawia się nagle albo towarzyszą jej inne niepokojące objawy.

Jeśli zauważysz nagłą zmianę koloru oczu u starszego dziecka lub zmianę barwy tylko w jednym oku, koniecznie skonsultuj się z okulistą.

Jakie czynniki wpływają na zmianę koloru oczu?

Największe znaczenie ma ilość melaniny w przednich warstwach tęczówki. Niewielka ilość pigmentu sprzyja jasnym odcieniom, takim jak niebieski lub szary. Większa zawartość melaniny wiąże się zwykle z kolorem piwnym albo brązowym, natomiast pośrednia ilość może dawać odcień zielony.

Na wygląd oczu wpływają również geny oraz pochodzenie rodziców. U dzieci z ciemniejszą pigmentacją tęczówki często od początku ma brązowy lub ciemnobrązowy kolor. U dzieci o jasnej karnacji zmiana zabarwienia bywa bardziej zauważalna, ponieważ początkowo melaniny jest mniej.

Barwa tęczówki może wydawać się różna w zależności od oświetlenia, ubrania lub wielkości źrenicy. Takie chwilowe wrażenie nie musi oznaczać rzeczywistej zmiany koloru. Inaczej wygląda sytuacja, gdy odcień zmienia się wyraźnie i utrzymuje przez dłuższy czas.

Treści prezentowane na stronie mają na celu poprawę komunikacji między Użytkownikiem a jego lekarzem i nie powinny zastępować tej relacji. Nasza strona służy jedynie celom informacyjno-edukacyjnym. Przed podjęciem jakichkolwiek działań na podstawie zawartych tu informacji, zwłaszcza w dziedzinie medycyny lub innych dziedzin specjalistycznych, konieczna jest konsultacja z lekarzem.