Szczepionka rsv dla dorosłych: co warto wiedzieć przed szczepieniem?

Szczepionka RSV dla dorosłych pomaga ograniczyć ryzyko ciężkiego zakażenia dolnych dróg oddechowych, zapalenia płuc i hospitalizacji. Szczególne znaczenie ma dla osób po 60. roku życia, pacjentów z chorobami przewlekłymi oraz kobiet w ciąży, które mogą przekazać przeciwciała dziecku.

Szczepienie przeciw RSV jest zalecane osobom 60+ oraz kobietom w ciąży między 24. a 36. tygodniem. To jedyna metoda ochrony przed ciężkim przebiegiem infekcji, a w Polsce szczepionka jest refundowana bezpłatnie dla seniorów 65+ i częściowo dla osób w wieku 60–64 lat.

Kto powinien zaszczepić się przeciw RSV?

RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy, może zakazić osoby w każdym wieku. U większości dorosłych infekcja przypomina przeziębienie, lecz u seniorów i pacjentów z chorobami przewlekłymi może szybko objąć dolne drogi oddechowe. Kto powinien potraktować szczepienie priorytetowo?

• osoby w wieku 60 lat i starsze,
• pacjenci z przewlekłymi chorobami serca, w tym niewydolnością serca, chorobą niedokrwienną i zaburzeniami rytmu,
• osoby z POChP, astmą lub innymi chorobami płuc,
• pacjenci z cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek albo chorobami hematologicznymi,
• osoby z obniżoną odpornością, w tym po przeszczepach i przyjmujące leki immunosupresyjne,
• pensjonariusze domów opieki po 60. roku życia,
• kobiety w ciąży, aby zapewnić bierną ochronę dziecku w pierwszych miesiącach życia.

Szczepienie może być rozważane także u osób od 18. roku życia ze zwiększonym ryzykiem ciężkiego przebiegu zakażenia. W grupie 50–59 lat decyzję podejmuje lekarz, uwzględniając choroby współistniejące i stan odporności.

Czym jest RSV i dlaczego bywa groźny?

RSV jest powszechnym wirusem atakującym drogi oddechowe i płuca. Przenosi się podczas kaszlu, kichania oraz bliskiego kontaktu z osobą zakażoną. Do zakażenia może dojść także po dotknięciu przedmiotu zanieczyszczonego wydzieliną z dróg oddechowych, a następnie nosa, ust lub oczu.

Wirus występuje przez cały rok, jednak najwięcej zachorowań w Polsce przypada zwykle od października lub listopada do kwietnia albo maja. Na RSV można zachorować więcej niż raz. Istnieją dwie główne podgrupy wirusa – RSV-A i RSV-B – dlatego przebycie infekcji nie zapewnia pełnej ochrony przed kolejnym zakażeniem.

W 2024 roku w Polsce zgłoszono 41 631 przypadków RSV, z czego 19 080 dotyczyło dzieci do 2. roku życia. W Europie wirus przyczynia się każdego roku do ponad 270 000 hospitalizacji i około 20 000 zgonów wśród osób w wieku 60 lat i starszych.

Najczęstsze ciężkie powikłania to zapalenie płuc i zapalenie oskrzelików. U seniorów zakażenie może także nasilić objawy niewydolności serca, POChP, astmy lub innych chorób przewlekłych.

Jakie szczepionki przeciw RSV są dostępne?

W Polsce stosuje się dwie szczepionki dla dorosłych: Abrysvo i Arexvy. Oba preparaty są szczepionkami podjednostkowymi, rekombinowanymi i nie zawierają żywego wirusa. Ich działanie polega na wywołaniu odpowiedzi immunologicznej przeciwko białku F RSV.

Preparaty są zaprojektowane tak, aby zapewniać ochronę przed podgrupami RSV-A i RSV-B. Organizm po szczepieniu wytwarza przeciwciała oraz komórki odpornościowe, które mogą szybciej reagować na kontakt z patogenem.

Wybór preparatu zależy od wieku, ciąży, chorób współistniejących, dostępności oraz aktualnych zaleceń lekarza. Kobietom w ciąży podaje się Abrysvo.

Jak działają szczepionki przeciw RSV?

• białko F – powierzchniowy element wirusa rozpoznawany przez układ odpornościowy,
• rekombinacja DNA – metoda wykorzystana do przygotowania składnika szczepionki,
• przeciwciała – białka, które mogą neutralizować wirusa po kontakcie z organizmem,
• adiuwant AS01E – składnik obecny w Arexvy, wzmacniający odpowiedź immunologiczną.

Szczepionka nie wywołuje zakażenia RSV, ponieważ nie zawiera zdolnego do namnażania wirusa. Jej zadaniem jest przede wszystkim ograniczenie ryzyka ciężkiej choroby dolnych dróg oddechowych, a nie zagwarantowanie, że do zakażenia nigdy nie dojdzie.

Jak długo działa szczepionka przeciw RSV?

Ochrona po jednej dawce utrzymuje się przez kilka lat, choć jej poziom może zmieniać się z czasem. W badaniach dotyczących dwóch sezonów infekcyjnych szczepienie ograniczało ryzyko hospitalizacji o 69% w pierwszym roku i o 48% w drugim roku. Łączna ochrona w analizowanym okresie wyniosła około 58%.

Wyniki pokazują, że działanie preparatu utrzymuje się także w kolejnym sezonie, ale może być słabsze niż bezpośrednio po szczepieniu. RSV podlega zmianom, dlatego należy śledzić aktualne zalecenia lekarza dotyczące ewentualnych dawek przypominających.

W badaniu szczepionki Arexvy ogólna skuteczność w zapobieganiu zakażeniom dolnych dróg oddechowych u osób 60+ wyniosła 82,6%. Wśród seniorów z co najmniej jedną chorobą współistniejącą osiągnęła 94,6%. Są to wyniki z badań klinicznych i nie oznaczają identycznego poziomu ochrony u każdego pacjenta.

Ochrona niemowląt: szczepienie w ciąży i przeciwciała monoklonalne

Szczepienie kobiety w ciąży pozwala przekazać przeciwciała dziecku przez łożysko. Abrysvo można podać między 24. a 36. tygodniem ciąży, a towarzystwa naukowe często wskazują okres 32–36 tygodnia jako najbardziej korzystny. Taka ochrona obejmuje przede wszystkim pierwsze 6 miesięcy życia, kiedy niemowlę jest szczególnie podatne na ciężki przebieg RSV.

Szczepienie matki nie wyklucza dziecka z profilaktyki biernej. Niemowlę może otrzymać przeciwciało monoklonalne, jeśli lekarz uzna to za potrzebne. Są to gotowe przeciwciała podawane w zastrzyku, które chronią przez kilka miesięcy bez konieczności wywoływania własnej odpowiedzi immunologicznej dziecka.

Profilaktykę przeciwciałem monoklonalnym rozważa się szczególnie u niemowląt rozpoczynających pierwszy sezon RSV, w tym u dzieci poniżej 6. miesiąca życia oraz u dzieci z czynnikami ryzyka ciężkiego przebiegu. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz.

Refundacja szczepionek przeciw RSV w Polsce

Osoby w wieku 65 lat i starsze mogą otrzymać szczepionkę bezpłatnie w ramach refundacji, po uzyskaniu recepty. Pacjenci w wieku 60–64 lat mogą skorzystać z refundacji aptecznej z odpłatnością 50%. Zasady te należy potwierdzić przed realizacją recepty, ponieważ wykazy refundacyjne mogą się zmieniać.

Od 1 października 2025 roku refundacja Arexvy dla seniorów w wieku 65+ obejmuje bezpłatne wydanie preparatu na zasadach przewidzianych dla tej grupy. Wiek 65 lat należy odróżnić od grupy 60–64 lata, dla której obowiązuje odpłatność 50%.

Kiedy najlepiej zaszczepić się przeciw RSV?

Dorosły może przyjąć szczepionkę w dowolnym momencie roku. Najlepiej zrobić to przed sezonem zwiększonej liczby zachorowań, czyli przed jesienią. Szczepienie w trakcie sezonu również może przynieść korzyść, jeśli lekarz nie stwierdzi przeciwwskazań.

Schemat obejmuje jedną dawkę około 0,5 ml podawaną domięśniowo. Obecnie nie zaleca się rutynowej dawki przypominającej. Przed iniekcją pacjent przechodzi kwalifikację medyczną, podczas której lekarz ocenia stan zdrowia, choroby przewlekłe i wcześniejsze reakcje alergiczne.

Jak przebiega szczepienie przeciw RSV i gdzie je wykonać?

Szczepienie może zostać wykonane w placówce medycznej, przychodni lub aptece uprawnionej do prowadzenia szczepień. Najpierw lekarz albo inny uprawniony pracownik medyczny przeprowadza kwalifikację. Następnie preparat podaje się domięśniowo, zwykle w mięsień naramienny.

1. Umów wizytę w placówce medycznej lub punkcie szczepień.
2. Przygotuj informacje o chorobach przewlekłych, przyjmowanych lekach i wcześniejszych reakcjach poszczepiennych.
3. Przejdź badanie kwalifikacyjne.
4. Odbierz lub zrealizuj receptę, jeśli jest wymagana w danej grupie refundacyjnej.
5. Po podaniu preparatu pozostań przez kilkanaście minut na obserwacji.

Od 25 sierpnia 2025 roku kwalifikacja i podanie szczepionki są bezpłatne dla każdej osoby dorosłej, która korzysta z takiej usługi w uprawnionym punkcie. Koszt samego preparatu może jednak zależeć od wieku pacjenta i poziomu refundacji.

Bezpieczeństwo i działania niepożądane

Szczepionki przeciw RSV są na ogół dobrze tolerowane. Najczęściej pojawiają się krótkotrwałe reakcje miejscowe i ogólne:

• ból lub obrzęk w miejscu wstrzyknięcia,
• zmęczenie,
• ból głowy,
• bóle mięśni i stawów,
• stan podgorączkowy lub ogólne rozbicie.

Objawy zwykle mają łagodne albo umiarkowane nasilenie i mijają w ciągu kilku dni. Przebyte zakażenie RSV nie wyklucza szczepienia.

Przeciwwskazaniem może być ciężka reakcja alergiczna na wcześniejszą dawkę lub składnik preparatu. Przy ostrej infekcji z gorączką lekarz może przełożyć szczepienie do czasu poprawy. Duszność, obrzęk twarzy, uogólniona pokrzywka albo nagłe osłabienie po szczepieniu wymagają pilnego kontaktu z pomocą medyczną.

Czy szczepionkę przeciw RSV można podać z innymi szczepieniami?

Podanie szczepionki przeciw RSV podczas tej samej wizyty co szczepionki przeciw grypie może być możliwe. O kolejności i terminie decyduje osoba kwalifikująca do szczepienia, biorąc pod uwagę stan zdrowia oraz pozostałe preparaty zaplanowane dla pacjenta.

Szczepionka przeciw RSV nie chroni przed grypą, COVID-19 ani innymi wirusami oddechowymi. Każda z tych infekcji wymaga odrębnej profilaktyki.