Badanie GBS w ciąży polega na pobraniu wymazu z dolnej części pochwy oraz odbytu w kierunku paciorkowca grupy B. Wykonuje się je zazwyczaj między 35. a 37. tygodniem ciąży, aby w razie wyniku dodatniego zaplanować profilaktykę antybiotykową podczas porodu i ograniczyć ryzyko zakażenia noworodka.
Nosicielstwo GBS najczęściej nie powoduje żadnych dolegliwości u kobiety. Bakteria może jednak przenieść się na dziecko w okresie okołoporodowym, dlatego badanie zaleca się także przy planowanym cięciu cesarskim, jeśli poród rozpocznie się samoistnie przed terminem operacji.
Badanie GBS w ciąży jest kluczowe, ponieważ pozwala na wdrożenie profilaktyki antybiotykowej podczas porodu, co drastycznie zmniejsza ryzyko przeniesienia groźnej bakterii na noworodka.
Czym jest badanie GBS w ciąży?
GBS to skrót od angielskiej nazwy Group B Streptococcus. Najważniejszym przedstawicielem tej grupy jest Streptococcus agalactiae, czyli paciorkowiec grupy B. Bakteria może naturalnie występować w przewodzie pokarmowym i drogach moczowo-płciowych.
Szacuje się, że bezobjawowe nosicielstwo dotyczy około 10–30% kobiet ciężarnych. Obecność paciorkowca nie oznacza choroby ani konieczności leczenia przed porodem. Kolonizacja może mieć charakter przejściowy, a antybiotyk podany zbyt wcześnie nie zawsze zapobiega jej nawrotowi.
U ciężarnej GBS zwykle nie wywołuje objawów. W niektórych przypadkach może wiązać się z zakażeniem układu moczowego, zapaleniem błon płodowych, gorączką śródporodową lub zakażeniem połogu.
Największe zagrożenie dotyczy noworodka. Do transmisji może dojść podczas przechodzenia przez kanał rodny, a także po kontakcie z zakażonym płynem owodniowym. U dziecka infekcja może prowadzić między innymi do sepsy, zapalenia płuc lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.
Dlaczego badanie GBS jest ważne?
Wynik wymazu pozwala personelowi medycznemu ocenić, czy podczas porodu potrzebna będzie profilaktyka antybiotykowa. Leki podawane dożylnie po rozpoczęciu porodu ograniczają ryzyko kolonizacji noworodka i rozwoju ciężkiej infekcji.
- badanie wykrywa nosicielstwo paciorkowca grupy B,
- wynik dodatni pozwala przygotować profilaktykę śródporodową,
- informacja o nosicielstwie ułatwia obserwację dziecka po narodzinach,
- profilaktyka może być zastosowana także wtedy, gdy wynik nie jest dostępny, ale występują czynniki ryzyka.
Profilaktykę antybiotykową stosuje się między innymi przy porodzie przed 37. tygodniem ciąży, gorączce śródporodowej lub pęknięciu błon płodowych trwającym ponad 18 godzin. Wskazaniem może być także przebycie zakażenia GBS u poprzedniego dziecka albo wykrycie tej bakterii w moczu podczas obecnej ciąży.
Kiedy wykonać badanie GBS w ciąży?
Standardowy termin pobrania wymazu przypada na 35.–37. tydzień ciąży. Takie umiejscowienie badania zwiększa szansę, że wynik będzie odzwierciedlał nosicielstwo w okresie porodu.
Badanie jest zalecane również kobietom, które mają zaplanowane cięcie cesarskie. Jeżeli przed operacją rozpocznie się czynność skurczowa albo dojdzie do samoistnego pęknięcia błon płodowych, informacja o wyniku GBS może mieć znaczenie dla dalszego postępowania.
Jak przygotować się do badania GBS?
Wymaz nie wymaga szczególnych przygotowań i zazwyczaj nie powoduje bólu. Przed pobraniem warto jednak ograniczyć czynniki, które mogą wpłynąć na wynik badania.
- przez około 24–72 godziny przed badaniem należy unikać współżycia,
- nie należy stosować globulek, kremów, maści ani innych preparatów dopochwowych,
- nie powinno się wykonywać irygacji pochwy ani używać środków dezynfekcyjnych,
- w dniu badania okolice intymne najlepiej umyć ciepłą wodą, bez mydła i żelu,
- po zakończeniu antybiotykoterapii trzeba odczekać 7 dni przed pobraniem wymazu, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Jedzenie i picie nie wpływają na wynik. Przed pobraniem należy poinformować lekarza lub położną o niedawno przyjmowanych lekach, zwłaszcza antybiotykach i preparatach stosowanych dopochwowo.
Jak wygląda pobranie wymazu?
Materiał pobiera lekarz, położna lub – jeśli placówka dopuszcza taką możliwość – sama pacjentka po otrzymaniu instrukcji. Do pobrania używa się jałowej wymazówki z podłożem transportowym.
Wymaz pobiera się najpierw z dolnej części pochwy, a następnie z okolicy odbytu. Zwykle nie ma potrzeby zakładania wziernika. Cała procedura trwa krótko i przypomina standardowe pobranie wymazu ginekologicznego.
Próbka trafia do laboratorium, gdzie jest poddawana badaniu mikrobiologicznemu. Wynik najczęściej jest dostępny po kilku dniach, zależnie od metody i organizacji pracy laboratorium.
Co oznacza dodatni wynik GBS?
Dodatni wynik oznacza obecność paciorkowca grupy B w pobranym materiale. Nie świadczy sam w sobie o chorobie ani nie oznacza, że dziecko na pewno zostanie zakażone.
Wynik należy przekazać osobie prowadzącej ciążę i mieć go przy sobie podczas przyjęcia do szpitala. W przypadku dodatniego wymazu antybiotyk podaje się zwykle śródporodowo, a nie rutynowo przed rozpoczęciem porodu. Wcześniejsze leczenie nosicielstwa często nie daje trwałego efektu, ponieważ bakteria może ponownie skolonizować drogi rodne.
Jeżeli pacjentka ma alergię na penicylinę, lekarz dobiera lek zgodnie z rodzajem reakcji alergicznej oraz wynikiem antybiogramu, jeśli został wykonany. Noworodek może zostać objęty uważniejszą obserwacją po porodzie, zwłaszcza gdy wystąpią objawy sugerujące zakażenie.
Brak wyniku badania nie oznacza rezygnacji z ochrony dziecka. Gdy status GBS jest nieznany, profilaktykę antybiotykową stosuje się rutynowo przy czynnikach ryzyka, takich jak:
- poród przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży,
- gorączka śródporodowa wynosząca co najmniej 38°C,
- pęknięcie błon płodowych trwające ponad 18 godzin,
- wykrycie GBS w moczu podczas obecnej ciąży,
- zakażenie GBS u poprzedniego dziecka.
W razie rozpoczęcia porodu lub odejścia wód płodowych należy poinformować personel o dodatnim wyniku, wcześniejszym wykryciu GBS w moczu albo braku dostępnego wyniku. Pozwala to szybko ustalić dalsze postępowanie.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co to jest badanie GBS w ciąży i kiedy się je wykonuje?
To pobranie wymazu z dolnej części pochwy i okolicy odbytu w kierunku paciorkowca grupy B; zwykle wykonuje się je między 35. a 37. tygodniem ciąży.
Dlaczego warto wykonać badanie GBS przed porodem?
Wynik pozwala zaplanować podanie antybiotyku podczas porodu, co znacząco zmniejsza ryzyko zakażenia noworodka.
Czy nosicielstwo GBS oznacza chorobę u matki?
Zazwyczaj nosicielstwo przebiega bezobjawowo i nie jest równoznaczne z chorobą; bakteria może jednak sporadycznie wywołać infekcje u ciężarnej.
Jakie są zagrożenia dla dziecka związane z GBS?
Bakteria może przenieść się na noworodka podczas porodu lub przez płyn owodniowy i spowodować ciężkie infekcje, jak sepsa czy zapalenie płuc.
Jak przygotować się do pobrania wymazu GBS?
Przez 24–72 godziny przed badaniem należy unikać stosunków i preparatów dopochwowych, a okolice intymne umyć tylko wodą bez mydła w dniu badania.
Kto pobiera wymaz i jak przebiega procedura?
Wymaz wykonuje lekarz, położna lub sama pacjentka po instrukcji; pobiera się materiał z pochwy i odbytu za pomocą jałowej wymazówki, a procedura jest szybka i przypomina standardowy wymaz ginekologiczny.
Co oznacza dodatni wynik GBS i co dalej?
Dodatni wynik wskazuje na obecność paciorkowca grupy B, co zwykle skutkuje podaniem antybiotyku śródporodowo i zwiększoną obserwacją noworodka po urodzeniu.
Co zrobić, jeśli wynik GBS nie jest dostępny przy przyjęciu do porodu?
Brak wyniku nie wyklucza profilaktyki; antybiotyki podaje się rutynowo, gdy występują czynniki ryzyka, np. poród przed 37. tygodniem czy pęknięcie błon ponad 18 godzin.
