Obydwoje czy obydwaj – jak poprawnie używać tych określeń?

„Obydwoje” stosujemy wobec pary różnej płci, dzieci oraz niektórych rzeczowników występujących wyłącznie w liczbie mnogiej. „Obydwaj” odnosi się tylko do dwóch mężczyzn lub chłopców. Sprawdź, jak odróżniać te formy i jak poprawnie łączyć je z rzeczownikami.

Obydwoje czy obydwaj – którą formę wybrać?

Obie formy są poprawne, ale nie można używać ich zamiennie w każdej sytuacji. Różnią się zakresem zastosowania, przede wszystkim rodzajem osób, o których mówimy. „Obydwoje” jest wariantem formy „oboje”, natomiast „obydwaj” odpowiada liczebnikowi „obaj”.

Najprostsza zasada wygląda tak: dwóch mężczyzn to obaj albo obydwaj, dwie kobiety to „obie” albo „obydwie”, a kobieta i mężczyzna to „oboje” albo „obydwoje”. Użycie „obydwoje” wobec dwóch dorosłych mężczyzn jest błędem.

Obydwaj – dwóch mężczyzn

Formy „obaj” i „obydwaj” łączą się z rzeczownikami męskoosobowymi. Powiemy: „Obydwaj zawodnicy otrzymali powołanie” albo „Obaj nauczyciele weszli do komisji”. Ta reguła obejmuje także chłopców, na przykład: „Obydwaj synowie wrócili przed zmrokiem”.

Wariant z cząstką „-dwoj-” może mocniej zaznaczać, że chodzi o jednego i drugiego mężczyznę. Nie zmienia jednak podstawowego znaczenia. Zdanie „Obydwaj panowie podpisali dokument” jest poprawne, podobnie jak „Obaj panowie podpisali dokument”.

Obydwie – dwie kobiety

W odniesieniu do dwóch kobiet używamy form „obie” lub „obydwie”. Poprawne będą zdania: „Obydwie aktorki pojawiły się na scenie” oraz „Obie siostry studiują medycynę”. Forma „obydwoje” nie pasuje do pary złożonej wyłącznie z kobiet.

Kiedy używać „oboje” i „obydwoje”?

„Oboje” oraz „obydwoje” odnoszą się do dwóch osób różnej płci. Można powiedzieć: „Obydwoje rodzice pracują z domu” albo „Anna i Piotr oboje lubią podróże”. W pierwszym zdaniu rzeczownik „rodzice” obejmuje kobietę i mężczyznę, a w drugim imiona wskazują na parę mieszaną.

Liczebnik zbiorowy stosujemy również wobec dzieci, niezależnie od ich płci. Zdanie „Obydwoje dzieci przygotowało się do występu” jest poprawne. Orzeczenie występuje tu w liczbie pojedynczej, ponieważ konstrukcja z liczebnikiem zbiorowym traktowana jest inaczej niż zwykła grupa męskoosobowa.

Dwóch mężczyzn to obaj lub obydwaj. Para mieszana oraz dzieci to oboje lub obydwoje.

Rzeczowniki pluralia tantum

„Oboje” i „obydwoje” mogą łączyć się z rzeczownikami typu pluralia tantum, czyli takimi, które mają wyłącznie liczbę mnogą. Należą do nich między innymi „drzwi”, „skrzypce” oraz „nożyczki”. Przykłady brzmią: „Oboje drzwi pasowało do domu” i „Z magazynu zniknęło obydwoje skrzypiec”.

W takich połączeniach rzeczownik przyjmuje dopełniacz, a orzeczenie zwykle ma liczbę pojedynczą. Podobna zasada dotyczy niektórych par narządów: „Oboje oczu było zakryte” oraz „Obydwoje uszu schowano pod czapką”. Brzmi nietypowo, ale wynika z konstrukcji liczebnika zbiorowego.

Jak odmieniać „oboje” i „obydwoje”?

Wybór mianownika to dopiero pierwszy etap. W pozostałych przypadkach formy zmieniają się, dlatego zdanie „Dziękuję obydwojgu” nie może zostać zastąpione przypadkowym „dziękuję obydwóm” w każdym kontekście.

Przykłady pokazują różnicę między przypadkami: „Nie ma obojga rodziców”, „Przyglądam się obojgu dzieciom” oraz „Rozmawiałem z obydwojgiem rodziców”. W narzędniku stosujemy połączenie „obojgiem rodziców”, a nie „obojgiem rodzicami”.

Gdy mówimy o parze małżeńskiej lub parze osób różnej płci, działa związek zgody. Liczebnik i rzeczownik występują wtedy w tym samym przypadku: „oboje rodzice”, „obojga rodziców”, „obojgu rodzicom”. Przy dzieciach i rzeczownikach typu „drzwi” konstrukcja wygląda inaczej: „obydwoje dzieci”, „obydwoje drzwi”.

Jak nie pomylić tych liczebników?

Najpierw ustal, kogo lub co obejmuje dana para. Czy są to dwaj mężczyźni, dwie kobiety, osoby różnej płci, dzieci, czy może rzeczowniki mające tylko liczbę mnogą? Dopiero potem wybierz właściwy liczebnik.

• „Obaj bracia przyjechali na spotkanie” – dwóch mężczyzn.
• „Obydwie siostry zdały egzamin” – dwie kobiety.
• „Oboje rodzeństwa mieszka za granicą” – dzieci lub osoby różnej płci.
• „Obydwoje rodzice podpisali zgodę” – kobieta i mężczyzna.
• „Oboje drzwi wymagało naprawy” – rzeczownik typu pluralia tantum.

Wątpliwości często pojawiają się przy zwrocie „dziękuję wam”. Do dwóch mężczyzn lub dwóch kobiet powiemy „Dziękuję wam obu” albo „Dziękuję wam obydwu”. Do osób różnej płci właściwe będzie „Dziękuję wam obojgu” lub „Dziękuję wam obydwojgu”.

Nie należy też mylić rzeczownika „obój” z liczebnikiem „oboje”. „Oboje” to liczba mnoga od instrumentu „obój”, natomiast „oboje” jako liczebnik oznacza dwoje ludzi, dzieci albo przedmiotów. O znaczeniu decyduje więc kontekst, a nie sam zapis.