Meczy czy meczów – jak poprawnie odmieniać to słowo?

W starannej polszczyźnie wybieramy formę „meczów” – to dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika „mecz”, notowany w słownikach poprawnościowych. Forma „meczy” ma uzasadnienie gramatyczne i pojawia się w mowie, prasie oraz internecie, lecz pozostaje wariantem rzadszym i mniej zalecanym. Skąd bierze się ten spór? Wyjaśnia to historia polskiej odmiany.

Meczów czy meczy – która forma jest zalecana?

Rzeczownik „mecz” oznacza rozgrywkę sportową między dwoma zawodnikami albo zespołami. Gdy pytamy kogo? czego?, używamy dopełniacza liczby mnogiej: meczów. Taką postać podają współczesne słowniki poprawnościowe i to ona najlepiej sprawdza się w tekstach oficjalnych, szkolnych oraz redagowanych publikacjach.

Poprawne będą więc zdania: „Nie obejrzałem dwóch ostatnich meczów reprezentacji” oraz „Telewizja pokazała analizę meczów ligowych”. Także w informacji sportowej należy napisać „wyniki meczów”, „terminarz meczów” czy „relacja z meczów”.

Jeśli zależy Ci na formie zgodnej z obecnym zaleceniem słowników poprawnościowych, wybierz wyraz „meczów”.

Dlaczego pojawia się forma „meczy”?

„Meczy” nie powstało przypadkowo. Użytkownicy języka kojarzą zakończenie -cz z rzeczownikami, które w dopełniaczu liczby mnogiej przyjmują końcówkę -y albo -i. Mówimy przecież „mieczy”, „mleczy” i „rzeczy”. Z tego powodu „meczy” brzmi dla wielu osób naturalnie.

Istnieje też wyjaśnienie historyczne. Głoska „cz” była dawniej miękka, a z czasem stwardniała. Pozostałością dawnych procesów fonetycznych są formy takie jak „mieczy” i „rzeczy”, choć współczesna wymowa nie wskazuje już ich pierwotnej miękkości. „Meczy” jest analogią do „mieczy”, a nie przypadkowym błędem ortograficznym.

Analogia do „mieczy”

Argument „skoro mówimy mieczy, możemy mówić meczy” ma podstawy w systemie języka. Rzeczownik „miecz” jest starszy, natomiast „mecz” został zapożyczony z angielskiego wyrazu match. Przy nowszych zapożyczeniach polszczyzna często wybiera regularną końcówkę -ów, typową dla rzeczowników zakończonych spółgłoską twardą.

Podobne wahania występują w parach „mleczy – mleczów” oraz „skeczy – skeczów”. Nie wszystkie wyrazy zakończone na „cz” zachowują się jednak identycznie. Właśnie dlatego sama analogia nie przesądza o normie.

Co mówią słowniki i językoznawcy?

Słowniki poprawnościowe wskazują formę „meczów” jako standardową. Forma „meczy” przez długi czas była pomijana, mimo że występowała w języku mówionym, prasie sportowej i drukach użytkowych. Korpus Języka Polskiego PWN odnotowywał ją znacznie rzadziej niż postać „meczów”.

Jan Miodek zwracał uwagę, że „meczy” nie narusza całkowicie polskiego systemu gramatycznego. Ma przecież analogię w postaci „mieczy”. Językoznawca dopuszczał możliwość uznania obu wariantów, jeśli zwyczaj językowy będzie nadal wzmacniał tę formę. Nie zmienia to obecnego zalecenia redakcyjnego: w sytuacji wymagającej starannej polszczyzny należy użyć „meczów”.

Językowy uzus bywa szybszy niż słowniki. Forma często używana może z czasem otrzymać pełny status normatywny, ale samo występowanie w internecie nie wystarcza, by uznać ją za równorzędną.

Jak odmieniać rzeczownik „mecz”?

Najwięcej wątpliwości dotyczy dopełniacza liczby mnogiej, lecz pozostałe przypadki nie sprawiają większych trudności. Warto zapamiętać pełny wzór odmiany, zwłaszcza gdy piszemy relację sportową, zapowiedź spotkania albo komunikat dla kibiców.

• mianownik liczby pojedynczej: mecz,
• dopełniacz liczby pojedynczej: meczu,
• celownik liczby pojedynczej: meczowi,
• miejscownik liczby pojedynczej: meczu,
• mianownik liczby mnogiej: mecze,
• dopełniacz liczby mnogiej: meczów.

W zdaniu „Drużyna wygrała pięć meczów” forma zależy od liczebnika i pełni funkcję dopełnienia. Nie należy zastępować jej wyrazem „meczy”, jeśli tekst ma odpowiadać normie słownikowej. Brzmienie zdania może mieć znaczenie, ale w piśmie liczy się także przyjęty standard.

Przykłady poprawnych zdań

Właściwe będą między innymi następujące konstrukcje:

• W tym sezonie rozegrano trzydzieści meczów.
• Nie oglądałem ostatnich meczów ligowych.
• Terminarz meczów znajduje się na stronie klubu.
• Komentator omówił przebieg obu meczów.

Nie myl „meczy” z czasownikiem „beczeć”

Wyraz „meczy” może pojawić się także jako forma czasownika „meczeć”, czyli wydawać charakterystyczny głos owcy albo barana. W zdaniu „Koza meczy na podwórzu” nie ma mowy o rozgrywce sportowej. Sens wynika z kontekstu, dlatego zapis może być identyczny, choć funkcja gramatyczna jest zupełnie inna.

W odniesieniu do spotkań piłkarskich, siatkarskich czy tenisowych bezpieczny wybór stanowi „meczów”. Dotyczy to także połączeń „wyniki meczów”, „analiza meczów” i „transmisja meczów”.

Inne sportowe pułapki językowe

Sport dostarcza również innych wyrazów o zmiennej odmianie. Rzeczownik „punkt” w dopełniaczu liczby pojedynczej ma postać „punktu”, podobnie jak „startu”. Z kolei „żużel” zmienia końcówkę zależnie od znaczenia.

Gdy chodzi o sport motorowy, powiemy „zawody żużla”. Jeśli mowa o spieczonych grudkach popiołu używanych przy budowie dróg, możliwe są formy „żużlu” oraz rzadsza „żużla”. Jeden wyraz może więc mieć różną odmianę zależnie od znaczenia, lecz w przypadku rozgrywki sportowej standard pozostaje jasny: pięć meczów.