Ciąża pozamaciczna co to: Ważne informacje

Ciąża pozamaciczna, nazywana także ciążą ektopową, rozwija się poza jamą macicy – najczęściej w jajowodzie. Może początkowo przypominać prawidłową ciążę, ale jej powiększanie się grozi pęknięciem jajowodu i krwotokiem wewnętrznym. Silny ból brzucha, krwawienie, omdlenie lub nagłe osłabienie wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

Ciąża pozamaciczna jest stanem zagrożenia życia, w którym zarodek rozwija się poza jamą macicy. Wymaga ona natychmiastowej konsultacji lekarskiej, gdyż nie ma możliwości jej donoszenia.

Ciąża pozamaciczna – co to?

Ciąża pozamaciczna powstaje wtedy, gdy zapłodniona komórka jajowa zagnieżdża się poza błoną śluzową jamy macicy. W prawidłowych warunkach zapłodnienie zachodzi w jajowodzie, a zarodek przemieszcza się następnie do macicy. Tam dochodzi do implantacji i dalszego rozwoju ciąży.

W około 97% przypadków ciąża pozamaciczna rozwija się w jajowodzie. Rzadziej zarodek może zagnieździć się w jajniku, szyjce macicy, jamie brzusznej lub w bliźnie po cesarskim cięciu. Niezależnie od lokalizacji ciąża ektopowa nie może rozwijać się bezpiecznie poza macicą.

Szczególną postacią jest ciąża heterotopowa. W tym samym czasie występuje wtedy ciąża wewnątrzmaciczna i pozamaciczna. Taka sytuacja zdarza się bardzo rzadko po naturalnym zapłodnieniu, ale częściej po zastosowaniu metod wspomaganego rozrodu.

Ciąża w bliźnie po cesarskim cięciu jest nietypową formą ciąży ektopowej. Zarodek zagnieżdża się w miejscu wcześniejszego cięcia w ścianie macicy. Taka lokalizacja może prowadzić do uszkodzenia ściany macicy i silnego krwawienia, dlatego wymaga szybkiej oceny specjalistycznej.

Objawy ciąży pozamacicznej

Objawy ciąży pozamacicznej mogą na początku przypominać prawidłową ciążę. Pojawiają się między innymi brak miesiączki, nudności, zmęczenie i tkliwość piersi. U części kobiet przez pewien czas nie występują żadne dolegliwości.

Niepokój powinny wzbudzić przede wszystkim:

• jednostronny ból podbrzusza lub miednicy,
• plamienie albo krwawienie z dróg rodnych,
• ból nasilający się podczas ruchu, oddawania moczu lub wypróżniania,
• uczucie rozpierania lub parcia w miednicy,
• ból promieniujący do barku,
• zawroty głowy, narastające osłabienie albo omdlenie.

Nagły, silny ból brzucha połączony z bladością, zimnymi potami, przyspieszonym tętnem lub spadkiem ciśnienia może oznaczać pęknięcie jajowodu i krwawienie do jamy brzusznej. W takiej sytuacji nie należy czekać na wizytę planową. Trzeba wezwać zespół ratownictwa medycznego albo zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy.

Czynniki ryzyka ciąży pozamacicznej

Ciąża pozamaciczna może wystąpić także u kobiety bez rozpoznanych czynników ryzyka. W wielu przypadkach nie udaje się wskazać jednej przyczyny. Prawdopodobieństwo nieprawidłowej implantacji zwiększają jednak sytuacje, które zaburzają budowę lub pracę jajowodów.

• przebyte zapalenie narządów miednicy mniejszej, szczególnie po zakażeniu chlamydią lub rzeżączką,
• wcześniejsza ciąża pozamaciczna,
• operacje jajowodów lub inne zabiegi w obrębie miednicy,
• endometrioza i zrosty po stanach zapalnych,
• wrodzone nieprawidłowości dróg rodnych,
• palenie tytoniu,
• zapłodnienie pozaustrojowe i inne metody wspomaganego rozrodu,
• ciąża powstała mimo stosowania wkładki domacicznej.

Wkładka domaciczna bardzo skutecznie zapobiega ciąży, ale jeśli mimo jej obecności dojdzie do zapłodnienia, trzeba szybko wykluczyć ciążę ektopową. Podobnej oceny wymagają ból brzucha i krwawienie we wczesnej ciąży po leczeniu niepłodności.

Diagnostyka ciąży pozamacicznej

Diagnostyka ciąży pozamacicznej opiera się na ocenie objawów, seryjnych pomiarach beta-hCG oraz badaniu ultrasonograficznym. Domowy test ciążowy zwykle daje wynik dodatni, ponieważ organizm wytwarza gonadotropinę kosmówkową. Sam test nie pokazuje jednak, gdzie znajduje się zarodek.

Stężenie beta-hCG oznacza się zazwyczaj co 48 godzin, aby ocenić jego dynamikę. W prawidłowo rozwijającej się wczesnej ciąży poziom hormonu zazwyczaj wyraźnie narasta. W ciąży pozamacicznej może zwiększać się wolniej, zatrzymać się na podobnym poziomie albo spadać. Nieprawidłowy przyrost nie wystarcza jednak samodzielnie do postawienia rozpoznania.

Najważniejszym badaniem obrazowym jest USG przezpochwowe. Lekarz ocenia, czy w macicy znajduje się pęcherzyk ciążowy, oraz sprawdza okolice jajowodów i jajników. Obecność płynu w jamie brzusznej, nieprawidłowej masy w rzucie przydatków lub brak ciąży wewnątrzmacicznej przy określonym poziomie beta-hCG może zwiększać podejrzenie ciąży ektopowej.

Nie zawsze da się potwierdzić ciążę pozamaciczną podczas pierwszego badania. Przy niejednoznacznym obrazie lekarz może zalecić powtórzenie USG i oznaczenia beta-hCG po 48 godzinach. W wybranych przypadkach wykonuje się laparoskopię diagnostyczną, która może od razu stać się zabiegiem leczniczym.

Leczenie ciąży pozamacicznej

Leczenie ciąży pozamacicznej dobiera się do stanu pacjentki, lokalizacji i rozmiaru ciąży, poziomu beta-hCG oraz obecności krwawienia. Zarodka nie można przenieść do macicy ani bezpiecznie kontynuować jego rozwoju poza nią.

Postępowanie wyczekujące

Postępowanie wyczekujące, określane też jako obserwacja, może być rozważane u pacjentek bez objawów pęknięcia jajowodu, w stabilnym stanie ogólnym, z bardzo niskim i samoistnie spadającym poziomem beta-hCG. Oznacza ścisłą kontrolę lekarską, a nie pozostawienie problemu bez nadzoru.

W trakcie obserwacji wykonuje się kolejne badania beta-hCG i kontroluje stan kliniczny. Jeśli poziom hormonu przestanie spadać, zacznie rosnąć albo pojawi się ból i krwawienie, konieczne może być leczenie farmakologiczne lub operacyjne.

Metotreksat

We wczesnej, niepowikłanej ciąży pozamacicznej lekarz może zaproponować metotreksat. Lek hamuje namnażanie komórek trofoblastu i zatrzymuje dalszy rozwój ciąży. Po podaniu konieczne są kontrole beta-hCG, ponieważ terapia wymaga potwierdzenia, że stężenie hormonu systematycznie się zmniejsza.

Metotreksat nie jest właściwym rozwiązaniem w każdej sytuacji. Nie stosuje się go między innymi przy niestabilnym stanie pacjentki, podejrzeniu pęknięcia jajowodu lub istotnym krwawieniu. O zakwalifikowaniu do leczenia decyduje lekarz po analizie badań.

Leczenie operacyjne

Operacja jest konieczna, gdy doszło do pęknięcia jajowodu, występuje krwawienie wewnętrzne, stan pacjentki się pogarsza albo leczenie metotreksatem nie może być zastosowane. W stabilnym stanie najczęściej wykonuje się laparoskopię. Przy masywnym krwotoku może być potrzebna operacja otwarta.

Zakres zabiegu zależy od uszkodzeń i stanu drugiego jajowodu. W niektórych przypadkach usuwa się samą ciążę, a w innych cały jajowód. Usunięcie jednego jajowodu nie oznacza automatycznie utraty możliwości zajścia w ciążę.

Dlaczego ciąża pozamaciczna jest niebezpieczna?

Ciąża pozamaciczna jest niebezpieczna, ponieważ rosnący zarodek może rozciągać i uszkadzać jajowód albo inne tkanki. Pęknięcie jajowodu powoduje krwotok do jamy brzusznej, a szybka utrata krwi może doprowadzić do wstrząsu.

Nieleczona ciąża ektopowa może zagrażać życiu oraz wpływać na późniejszą płodność. Ryzyko kolejnej ciąży pozamacicznej jest większe po przebyciu takiego zdarzenia, ale wiele kobiet później zachodzi w prawidłową ciążę.

Czy można zapobiec ciąży pozamacicznej?

Nie da się całkowicie zapobiec ciąży pozamacicznej, ponieważ nie zawsze można ustalić jej przyczynę. Ryzyko pomaga ograniczyć profilaktyka zakażeń i szybkie leczenie stanów zapalnych narządów rozrodczych.

• stosuj prezerwatywy, szczególnie przy ryzyku zakażenia przenoszonego drogą płciową,
• wykonaj diagnostykę w kierunku chlamydii i rzeżączki przed planowaniem ciąży, najlepiej wraz z partnerem,
• lecz infekcje zgodnie z zaleceniami i przeprowadź diagnostykę oraz terapię u obojga partnerów, jeśli jest to wymagane,
• unikaj palenia tytoniu,
• po wcześniejszej ciąży pozamacicznej zgłoś lekarzowi dodatni test ciążowy możliwie szybko.

Po wcześniejszej ciąży pozamacicznej lekarz może zaplanować wcześniejsze oznaczenie beta-hCG i USG. Takie postępowanie pozwala sprawdzić, czy nowa ciąża rozwija się w jamie macicy i ograniczyć ryzyko późnego rozpoznania.