Odnajdywać czy odnajdować – jak poprawnie pisać?

Poprawne są obie formy: „odnajdywać” i „odnajdować”, choć częściej używa się pierwszej z nich. Oba czasowniki mają aspekt niedokonany i odnoszą się do szukania, dostrzegania cech albo odzyskiwania właściwego stanu. Sprawdź, skąd bierze się ta różnica i jak stosować oba warianty w zdaniach.

Odnajdywać czy odnajdować – która forma jest poprawna?

Współczesna polszczyzna dopuszcza zapis „odnajdywać” oraz „odnajdować”. Nie mamy więc do czynienia z błędem ortograficznym, gdy ktoś wybierze drugi wariant. Słowniki języka polskiego odnotowują oba czasowniki jako niedokonane i przechodnie.

Różnica dotyczy przede wszystkim częstości użycia. Forma „odnajdywać” pojawia się znacznie częściej w codziennej polszczyźnie, tekstach literackich i wypowiedziach oficjalnych. „Odnajdować” jest rzadsza, ale nadal uznawana za poprawną.

Nie trzeba poprawiać formy „odnajdować” na „odnajdywać” za każdym razem. Oba warianty są zgodne z normą językową, lecz „odnajdywać” brzmi dziś naturalniej i występuje częściej.

Jaką funkcję pełnią te czasowniki?

„Odnajdywać” i „odnajdować” opisują czynność trwającą, powtarzającą się albo nieukończoną. Można nimi określić ustalanie miejsca pobytu osoby, szukanie przedmiotu, zauważanie określonych cech czy wybieranie właściwego obiektu spośród kilku możliwości.

W zdaniu „Ratownicy odnajdywali zaginionych turystów” nie chodzi o jeden, zamknięty akt. Wypowiedź pokazuje proces poszukiwań lub czynność powtarzaną wobec wielu osób. Z kolei „Ratownicy odnaleźli turystów” wskazuje na rezultat.

Szukanie osoby lub rzeczy

Najbardziej typowe znaczenie wiąże się z lokalizowaniem kogoś albo czegoś. Można odnajdywać drogę na mapie, klucze w szufladzie, akta w archiwum, ślady w lesie lub informacje w książce. Czasownik łączy się z dopełnieniem w bierniku, dlatego powiemy: „odnajdywać list”, „odnajdować rozwiązanie” albo „odnajdywać zaginione przedmioty”.

W tym sensie bliskie znaczeniowo są czasowniki „odszukiwać”, „znajdować” i „znajdywać”. Dobór słowa zależy od stylu oraz od tego, czy autor chce zaakcentować samo poszukiwanie, czy uzyskany wynik.

Dostrzeganie cech

Oba warianty mogą też oznaczać zauważanie czegoś w kimś lub w czymś. Przykładowo: „Odnajdywała w jego zachowaniu podobieństwo do ojca” albo „Odnajdował w tym utworze ślady dawnej tradycji”. Nie chodzi wtedy o fizyczne szukanie, lecz o rozpoznanie cechy, analogii lub związku.

Dlaczego częściej mówi się „odnajdywać”?

Preferowana forma wiąże się z budową czasownika i jego związkiem z dokonanym „odnaleźć”. W polszczyźnie czasowniki niedokonane tworzone od form zakończonych na „-nąć” często przyjmują rozszerzenie „-nywać” albo „-dywać”. Tak działa między innymi zasada -nywać/-dywać.

W tym schemacie „odnaleźć” ma niedokonany odpowiednik „odnajdywać”. Wariant „odnajdować” również się utrwalił, dlatego nie został uznany za niepoprawny. Jego użycie jest jednak mniej częste i dla wielu osób brzmi bardziej książkowo.

Najłatwiej zapamiętać preferowany zapis przez zestawienie: „odnaleźć” – „odnajdywać”. Forma „odnajdować” pozostaje dopuszczalnym, rzadszym wariantem.

Przykłady użycia w zdaniach

Wybór formy nie zmienia znaczenia całego zdania. Można stosować ją przy osobach, rzeczach, informacjach, śladach i podobieństwach:

• Lubię odnajdywać stare zdjęcia z dzieciństwa.
• Archeolodzy odnajdywali przedmioty pozostawione przed tysiącami lat.
• Pies bezbłędnie odnajdywał ukryte substancje.
• W dawnych listach można odnajdować informacje o życiu mieszkańców.
• Czytelnik odnajduje w tej historii znajome emocje.
• Po wielu latach bohaterowie odnajdywali drogę do rodzinnego domu.

Także formy osobowe zachowują tę samą wymienność. Powiemy „odnajduję”, „odnajdujesz” i „odnajdujemy”, niezależnie od tego, czy bezokolicznik opisujemy jako „odnajdywać”, czy „odnajdować”. W czasie przeszłym spotkamy natomiast formy „odnajdywał” oraz „odnajdował”.

Odmiana najczęściej używana

W czasie teraźniejszym obie formy mają wspólny temat odmiany: „odnajduję”, „odnajdujesz”, „odnajduje”, „odnajdujemy”, „odnajdujecie”, „odnajdują”. Tryb rozkazujący również brzmi tak samo: „odnajduj”, „odnajdujcie”, „odnajdujmy”.

Różnicę widać przede wszystkim w bezokoliczniku oraz czasie przeszłym. Poprawne są zdania „Odnajdował w tej melodii podobieństwo do starej pieśni” i „Odnajdywał w tej melodii podobieństwo do starej pieśni”.

Kiedy użyć formy „odnajdywać”?

Jeśli zależy Ci na wariancie najczęściej spotykanym, wybierz „odnajdywać”. Ta forma dobrze pasuje do wypowiedzi codziennych, prac szkolnych, tekstów urzędowych i publikacji internetowych. Nie budzi też wątpliwości u odbiorcy.

„Odnajdować” można pozostawić wtedy, gdy wynika z indywidualnego stylu autora, cytowanego tekstu albo starszej konwencji językowej. Nie ma podstaw, aby automatycznie uznawać ten zapis za błąd. W zdaniu „Odnajdował w niej rysy swojego ojca” konstrukcja pozostaje gramatycznie poprawna.

Czy wybór rzadszego wariantu zmienia sens wypowiedzi? Nie. Oba czasowniki zachowują aspekt niedokonany, a o zakończeniu czynności decyduje dopiero użycie formy „odnaleźć”.