Przed wyrażeniem „z tym że” stawiamy przecinek, ale nie rozdzielamy przecinkiem jego składników. Poprawny zapis to: „Przyjdę, z tym że mogę się spóźnić”. Na początku zdania piszemy „Z tym że…” bez przecinka wewnątrz wyrażenia. O zasadzie decyduje funkcja całego połączenia, jego miejsce w zdaniu oraz niekiedy akcent.
Jak zapisywać „z tym że”?
Połączenie z tym że pełni funkcję spójnika. Wprowadza treść uzupełniającą wcześniejszą wypowiedź albo wyraża zastrzeżenie wobec tego, co zostało powiedziane. Przecinek stawiamy przed całym wyrażeniem, a nie między słowami „tym” i „że”.
W praktyce poprawny zapis wygląda następująco:
- Przygotuję kolację, z tym że bez mięsa.
- Zgodzę się na tę propozycję, z tym że mam jeden warunek.
- Możesz pożyczyć mój samochód, z tym że oddaj go wieczorem.
- Przyjdę na spotkanie, z tym że nie zostanę długo.
W każdym przykładzie druga część zdania ogranicza albo doprecyzowuje pierwszą. Sam przecinek poprzedza więc cały spójnik złożony. Nie należy pisać formy „z tym, że”, jeśli „z tym że” ma znaczenie spójnika.
Poprawny schemat brzmi: „Zdanie nadrzędne, z tym że zdanie uzupełniające”. Przecinek stoi przed całym połączeniem „z tym że”.
Dlaczego nie stawia się przecinka przed „że”?
W wyrażeniu „z tym że” słowo „że” nie rozpoczyna samodzielnie zdania podrzędnego. Razem z wcześniejszymi wyrazami tworzy jedną konstrukcję składniową. Z tego powodu działa tu zasada nazywana cofaniem przecinka.
Reguła polega na przesunięciu przecinka przed cały spójnik złożony. Dotyczy to także połączeń takich jak „chyba że”, „mimo że”, „dlatego że”, „jako że” czy „zwłaszcza że”. W zdaniu „Nie pójdę tam, mimo że mnie zapraszano” znak interpunkcyjny nie pojawia się bezpośrednio przed „że”, lecz przed całym wyrażeniem „mimo że”.
| Konstrukcja | Poprawny zapis | Funkcja |
| z tym że | Wyjadę, z tym że dopiero jutro. | zastrzeżenie |
| mimo że | Przyszedł, mimo że był chory. | okoliczność przeciwna |
| chyba że | Zadzwonię, chyba że zapomnę. | warunek wyłączający |
„Z tym że” na początku zdania
Jeżeli całe zdanie zaczyna się od tego wyrażenia, nie ma przed nim przecinka. Nie rozdzielamy również przecinkiem słów „tym” i „że”. Taki zapis jest poprawny:
- Z tym że mogę przyjechać dopiero wieczorem.
- Z tym że nie znam jeszcze szczegółów.
- Z tym że potrzebuję na to więcej czasu.
- Z tym że nikt wcześniej mnie o tym nie poinformował.
Dlaczego pojawia się czasem wersja „Z tym, że…”? Przecinek między „tym” a „że” może wynikać z wyraźnego akcentowania słowa „tym”, gdy ma ono samodzielne znaczenie zaimkowe. W zwykłym użyciu inicjalnym taki akcent brzmi nienaturalnie, dlatego pozostaje forma bez przecinka.
Kiedy „tym” nie tworzy spójnika z „że”?
Nie każda sekwencja „tym, że” należy do tego samego przypadku. O miejscu przecinka decyduje sens wypowiedzi. Gdy „tym” jest zaimkiem, a „że” rozpoczyna zdanie podrzędne, przecinek może pojawić się właśnie między tymi wyrazami.
Porównaj dwa zdania: „Zajmował się tym, że przygotowywał dokumenty” oraz „Przyjdę, z tym że dopiero po pracy”. W pierwszym przykładzie „tym” zachowuje własne znaczenie, a „że” wprowadza zdanie podrzędne. W drugim wyrażenie działa jako jedna całość i wyraża zastrzeżenie.
Różnica znaczenia
Testem pomocnym przy ocenie zapisu jest próba zastąpienia konstrukcji innym wyrażeniem. „Z tym że” można często wymienić na „jednak”, „ale” albo „pod warunkiem, że”. Jeśli sens pozostaje podobny, mamy najpewniej do czynienia ze spójnikiem złożonym.
W zdaniu „Pojadę z wami, z tym że wrócę wcześniej” można użyć słowa „ale”: „Pojadę z wami, ale wrócę wcześniej”. Przecinek poprzedza wtedy całe połączenie, ponieważ druga część zawiera ograniczenie pierwszej.
Skąd wzięły się rozbieżności w słownikach?
Wątpliwości nasiliły się, gdy różne źródła podawały odmienne przykłady. W WSO dostępnym w serwisie PWN pojawił się zapis z przecinkiem wewnątrz konstrukcji: „Pożyczam ci książkę, z tym, że jutro mi ją oddajesz”. Z kolei USJP traktuje „z tym że” jako sfrazeologizowaną całostkę i podaje zapis bez przecinka między „tym” a „że”.
Rozbieżność wynikała z usterki w komputerowej wersji słownika, a nie z dwóch równorzędnych norm. W zdaniu „Kolejny odcinek metra zostanie zbudowany za pięć lat, z tym że nie od razu będzie oddany do użytku” interpunkcja odpowiada obecnej interpretacji konstrukcji.
Nie należy więc kierować się samym wyglądem przykładu znalezionego w dawnym wydaniu. Trzeba sprawdzić, czy „z tym że” jest spójnikiem, czy też „tym” zachowuje niezależną funkcję w zdaniu.
Jak odróżnić podobne konstrukcje?
Najwięcej trudności powodują połączenia, w których zmiana akcentu wpływa na zapis. Podobnie jest z konstrukcjami „tak że” i „tyle że”. W zdaniu „Jestem zmęczona, tak że wyjdę wcześniej” występuje spójnik wyrażający skutek. Natomiast w zdaniu „Mówił tak, że wszyscy go słuchali” słowo „tak” odnosi się do sposobu mówienia i nie tworzy tej samej konstrukcji.
Analogicznie brzmią przykłady z „tyle że”: „Sprzedaliśmy dużo, tyle że po niskich cenach” oraz „Sprzedaliśmy tego tyle, że pieniędzy wystarczy na rok”. W pierwszym zdaniu pojawia się zastrzeżenie, w drugim „tyle” wskazuje na ilość, a „że” rozpoczyna zdanie podrzędne.
Przy redagowaniu tekstu warto przeczytać zdanie na głos. Czy akcent pada na „tym”, czy całe „z tym że” brzmi jak jedno połączenie? Ta różnica często szybko ujawnia właściwą konstrukcję.
W zdaniu „Przyjdę, z tym że mogę się spóźnić” przecinek oddziela dwie części wypowiedzi, lecz nie rozbija spójnika „z tym że”.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kiedy stawiamy przecinek przed wyrażeniem „z tym że”?
Przecinek umieszczamy przed całym połączeniem, gdy funkcjonuje ono jako spójnik ograniczający lub uzupełniający wcześniejszą wypowiedź.
Czy można rozdzielać przecinkiem słowa „tym” i „że”?
Nie — gdy wyrażenie tworzy spójnik, nie rozdziela się go przecinkiem między „tym” a „że”.
Jak zapisać „z tym że” na początku zdania?
Na początku zdania piszemy „Z tym że…” bez przecinka wewnątrz tego połączenia.
Kiedy jednak można postawić przecinek między „tym” a „że”?
Gdy „tym” pełni rolę zaimka samodzielnego, a „że” wprowadza zdanie podrzędne, dopuszczalny jest przecinek między nimi.
Jak odróżnić, czy „z tym że” jest spójnikiem czy nie?
Pomocny jest test zamiany na „ale” lub „jednak” — jeśli sens się zgadza, mamy do czynienia ze spójnikiem złożonym.
Dlaczego nie stawia się przecinka bezpośrednio przed „że” w takich konstrukcjach?
Ponieważ „że” nie rozpoczyna tu samodzielnego zdania podrzędnego, cała konstrukcja traktowana jest jako jedno wyrażenie, więc przecinek cofamy przed nią.
Skąd wynikają rozbieżności w przykładach w słownikach dotyczące tej konstrukcji?
Różnice pojawiły się przez błąd w komputerowej wersji jednego słownika, a nie przez równorzędne normy; trzeba sprawdzać funkcję „tym” w zdaniu.
